27 stycznia przypada Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu
Doświadczenia II wojny światowej zmieniły historię świata w sposób do tej pory nie znany. Zbrodnicze ideologie lat międzywojennych – faszyzm, nazizm i komunizm, doprowadziły do eskalacji konfliktów i zmarginalizowania pojęcia człowieczeństwa w stosunku do wielu grup społecznych i narodowych. Najbardziej jaskrawym przykładem zbrodni jakich dopuścili się Niemcy podczas światowego konfliktu była zagłada Żydów, w wyniku której śmierć poniosło ok. 6 mln ludzi.
Założenia ideologiczne nazizmu oparte były przede wszystkim na wartościach szowinistycznych, przekonujących o wiodącej roli Aryjczyków w historii świata. Czystość krwi, która świadczyć miała o przynależności do „rasy panów”, wyznaczała miejsce w hierarchii społecznej, zaś na jej najniższym szczeblu znajdowała się ludność żydowska. Podstawę prawną do dyskryminacji tej warstwy społecznej dały ustawy norymberskie z 1935 r., które zezwalały na pozbawianie Żydów obywatelstwa niemieckiego, ochrony prawnej i własnościowej. Kulminacyjnym momentem prześladowań była tzw. noc kryształowa z 9 na 10 listopada 1938 r., kiedy w wyniku działań grup zbrojnych (przede wszystkim SA – oddziałów szturmowych NSDAP), inspirowanych przez władze państwowe, zniszczonych zostało kilka tysięcy żydowskich sklepów i zakładów pracy, zdemolowano i spalono domy mieszkalne, synagogi i kirkuty, śmierć poniosło 91 osób.
Niemcy od momentu rozpoczęcia II wojny światowej organizowali akcje eksterminacyjne na ziemiach podbitych. Specjalnie przeznaczone do tego oddziały specjalne Einsatzgruppen realizowały zbrodniczy plan wymordowania całych grup ludności, z naciskiem na Żydów. Organizowali oni w bezwzględny sposób terror i masową eksterminację, likwidując nieraz po kilka tysięcy osób, bez względu na wiek czy płeć. Największych masakr naziści dopuścili się w Odessie (ok. 35 tys. zamordowanych Żydów), Babim Jarze (ok. 34 tys.), w lesie Rumbula pod Rygą (ok. 25 tys.) czy pod Równem (ok 15 tys.). Kumulowano również ludność żydowską w gettach, gdzie nie zapewniano odpowiednich warunków bytowych, a poziom życia były skrajnie niski. Na ziemiach okupowanej Polski Niemcy stworzyli od 400 do 600 gett w miastach.
Wiele setek tysięcy Żydów trafiło też do obozów koncentracyjnych. Niemcy hitlerowskie organizowały je od 1933 r., a pierwszym z nich był owiany ponurą sławą obóz w Dachau, gdzie zginęło do 1945 r. przeszło 40 tys. ludzi. Do najbardziej rozbudowanych należały obozy w Auschwitz-Birkenau, w Buchenwaldzie, na Majdanku, w Ravensbruck, Sachsenhausen, czy Treblince. Łącznie naziści zorganizowali przeszło 12 tys. tego typu miejsc odosobnienia zarówno na terytorium III Rzeszy jak i ziem podbitych. Katastrofalne warunki sanitarne, niedożywienie i choroby, a także metodycznie prowadzony proces likwidacji więźniów w komorach gazowych i poprzez niewolniczą pracę, doprowadziło do śmierci blisko 11 mln osób.
Represje wojenne dotknęły także ludność żydowską z Chęcin i okolic. Już od momentu wkroczenia Niemców do miasta we wrześniu 1939 r. sytuacja stała się trudna. Wiosną 1940 r. naziści tuż obok Góry Zamkowej wymordowali kilkudziesięciu Żydów. Z czasem przeprowadzano też konfiskaty dóbr, niszczono zakłady pracy, wywłaszczano właścicieli. Getto w Chęcinach powstało wiosną 1941 r. Mieściło się w obrębie dzisiejszych ulic Kieleckiej, Placu 2 Czerwca, Radkowskiej, Władysława Łokietka i Szkolnej i zajmowało powierzchnię ok. 7 hektarów. Domów było na tym obszarze 113, jednak liczba osób przebywających w getcie znacznie przewyższała dostępne warunki mieszkaniowe. Po przeniesieniu do dzielnicy całej ludności Chęcin i okolic wraz z przetransportowanymi Żydami z Kielc czy Kraju Warty, na całym obszarze zamieszkiwało ponad 3,5 tys. osób.
12 września 1942 r. Niemcy rozpoczęli likwidację getta przy pomocy miejscowych funkcjonariuszy policji i żandarmerii oraz posiłków z Kielc, kierowanych przez Gerulfa Mayera. Mieszkańców spędzono na jedno miejsce, tworząc kolumny i kierując do oddalonej o kilka kilometrów stacji kolejowej w Wolicy. Wywieziono ich następnie towarowymi wagonami do obozu zagłady w Treblince, gdzie w większości zginęli.
Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu uchwalony został przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 1 listopada 2005 r. celem upamiętnienia pomordowanych Żydów w czasie II wojny światowej. Data nie jest przypadkowa – 27 stycznia przypada bowiem rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau przez Armię Czerwoną. Obóz ten stał się symbolem zbrodniczej ideologii, a jego wyzwolenie widomym znakiem początku końca gehenny ludności żydowskiej. Z tej okazji Gmina Chęciny pragnie wpisać się w obchody święta poprzez podświetlenie Zamku Królewskiego w Chęcinach w czerwonych barwach.
Konrad Szymański
Zamek Królewski w Chęcinach
